| مسئولیت کیفری ناشی از تصمیمگیری الگوریتمی در پیشبینی جرم؛ تحلیل تطبیقی چالشهای حقوقی و کیفری در ایران و اتحادیه اروپا |
| کد مقاله : 1045-DATAGOV2024 |
| نویسندگان |
|
زهرا بابائی دارانی *1، احمد خجسته2 1کارشناس ارشد حقوق پزشکی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 2دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران، |
| چکیده مقاله |
| گسترش استفاده از سامانههای هوش مصنوعی و تصمیمگیری الگوریتمی در حوزه پیشبینی جرم، چالشهای نوینی را در قلمرو مسئولیت حقوقی و کیفری ایجاد کرده است. مسئله اصلی در این حوزه نه صرف پیشبینی آماری جرم، بلکه لحظهای است که خروجی الگوریتم به مبنای اقدام پلیسی یا تصمیم محدودکننده حقوق افراد تبدیل میشود. در این وضعیت، خطر نقض اصول بنیادین حقوق کیفری و حقوق بشر، از جمله اصل برائت، آزادی فردی و منع تبعیض، بهطور جدی مطرح میگردد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مسئولیت کیفری ناشی از تصمیمگیری الگوریتمی در پیشبینی جرم را در حقوق اتحادیه اروپا و حقوق ایران بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که اتحادیه اروپا با اتخاذ تنظیمگری مبتنی بر ریسک، تأکید بر نظارت انسانی، شفافیت و پاسخگویی نهادی، تلاش کرده است از ایجاد خلأ مسئولیت جلوگیری کند. در مقابل، حقوق ایران بهدلیل فقدان مقررات خاص، ناگزیر به اتکای بر اصول سنتی مسئولیت کیفری و مدنی است که پاسخگویی پیشینی به آسیبهای ساختاری را دشوار میسازد.نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بدون اعطای شخصیت کیفری به هوش مصنوعی، میتوان با حفظ انسانمحوری مسئولیت و طراحی سازوکارهای شفاف تقسیم مسئولیت، زمینه انتساب عادلانه مسئولیت و جبران مؤثر خسارات ناشی از پیشبینی جرم الگوریتمی را فراهم کرد. |
| کلیدواژه ها |
| مسئولیت کیفری، پیش بینی جرم، تصمیم گیری الگوریتمی، هوش مصنوعی، اتحادیه اروپا، GDPR، AI Act |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |
